Chapter 10 · The Yoga of Vibhuti (Divine Manifestation)

Recitations

Swami Sarvagananda ji0:00
Ashit Desai0:00

In this chapter

42 verses

Summary of chapter 10

I. The Supreme Word of the Gita (1-11)

The divine Avatar declares. in a brief reiteration of the upshot of all that he has been saying, that this and no other is his supreme word.

II. God in Power of Becoming (12-42)

This section enumerates examples of Vibhutis or forms in which the Divine manifests its power in the world. it leads up to the vision of the World-Purusha in the next chapter.

Chapter 10 illustration, titled विभूतियोगः — Illustration · Sushanto Nath, Sri Aurobindo Society

Chapter outline

Choose a range to read just those verses.

The verses

Showing verses 9–11 of 42 · Show all 42 verses

Śrī Bhagavān uvācaश्रीभगवानुवाच

10·12परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् । पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ १२ ॥paraṁ brahma paraṁ dhāma pavitraṁ paramaṁ bhavān, puruṣaṁ śāśvataṁ divyamādidevamajaṁ vibhum.Thou art the supreme Brahman, the supreme Abode, the supreme Purity, the one Permanent, the divine Purusha…
10·13आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा । असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ १३ ॥āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā, asito devalo vyāsaḥ svayaṁ caiva bravīṣi me.All the Rishis, the divine seer Narada, Asita, Devala, Vyasa say this of Thee…
10·14सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव । न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ १४ ॥sarvametadṛtaṁ manye yanmāṁ vadasi keśava, na hi te bhagavanvyaktiṁ vidurdevā na dānavāḥ.All this that Thou sayest, my mind holds for the truth, O Keshava.
10·15स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम । भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ १५ ॥svayamevātmanātmānaṁ vettha tvaṁ puruṣottama, bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate.Thou alone knowest Thyself by Thyself, O Purushottama; Source of beings, Lord of beings, God of gods, Master…
10·16वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः । याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ १६ ॥vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ, yābhirvibhūtibhirlokānimāṁstvaṁ vyāpya tiṣṭhasi.Thou shouldst tell me of Thy divine self-manifestations, all without exception, Thy Vibhutis by which Thou…
10·17कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् । केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ १७ ॥kathaṁ vidyāmahaṁ yogiṁstvāṁ sadā paricintayan, keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo’si bhagavanmayā.How shall I know Thee, O Yogin, by thinking of Thee everywhere at all moments and in what pre-eminent…
10·18विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन । भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ १८ ॥vistareṇātmano yogaṁ vibhūtiṁ ca janārdana, bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me’mṛtam.In detail tell me of Thy Yoga and Vibhuti, O Janardana; and tell me ever more of it…

10·19हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः । प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ १९ ॥hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ, prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me.Yes, I will tell thee of my divine Vibhutis, but only in some of My principal pre-eminences, O best of the…
10·20, a key verseअहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः । अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ २० ॥ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ, ahamādiśca madhyaṁ ca bhūtānāmanta eva ca.I, O Gudakesha, am the Self, which abides within all beings.
10·21आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् । मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ २१ ॥ādityānāmahaṁ viṣṇurjyotiṣāṁ raviraṁśumān, marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṁ śaśī.Among the Adityas I am Vishnu; among lights and splendours I am the radiant Sun; I am Marichi among the Maruts…
10·22वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः । इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ २२ ॥vedānāṁ sāmavedo’smi devānāmasmi vāsavaḥ, indriyāṇāṁ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā.Among the Vedas I am the Sama-Veda; among the gods I am Vasava; I am mind among the senses…
10·23रुद्राणां शंकरश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् । वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ २३ ॥rudrāṇāṁ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām, vasūnāṁ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham.I am Shiva among the Rudras, the lord of wealth among the Yakshas and Rakshasas, Agni among the Vasus…
10·24पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् । सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ २४ ॥purodhasāṁ ca mukhyaṁ māṁ viddhi pārtha bṛhaspatim, senānīnāmahaṁ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ.And know Me, O Partha, of the high priests of the world the chief, Brihaspati…
10·25महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् । यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ २५ ॥maharṣīṇāṁ bhṛgurahaṁ girāmasmyekamakṣaram, yajñānāṁ japayajño’smi sthāvarāṇāṁ himālayaḥ.I am Bhrigu among the great Rishis; I am the sacred syllable OM among words…
10·26अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः । गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ २६ ॥aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṁ devarṣīṇāṁ ca nāradaḥ, gandharvāṇāṁ citrarathaḥ siddhānāṁ kapilo muniḥ.I am the Ashwattha among all plants and trees; and I am Narada among the divine sages, Chitraratha among the…
10·27उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् । ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ २७ ॥uccaiḥśravasamaśvānāṁ viddhi māmamṛtodbhavam, airāvataṁ gajendrāṇāṁ narāṇāṁ ca narādhipam.Uchchaisravas among horses know me, nectar-born; Airavata among lordly elephants…
10·28आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् । प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ २८ ॥āyudhānāmahaṁ vajraṁ dhenūnāmasmi kāmadhuk, prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ.Among weapons I am the divine thunderbolt; I am Kamadhuk the cow of plenty among cattle, I am Kandarpa the…
10·29अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् । पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ २९ ॥anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham, pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham.And I am Ananta among the Nagas, Varuna among the peoples of the sea, Aryaman among the Fathers, Yama (lord of…
10·30प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् । मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ ३० ॥prahlādaścāsmi daityānāṁ kālaḥ kalayatāmaham, mṛgāṇāṁ ca mṛgendro’haṁ vainateyaśca pakṣiṇām.And I am Prahlada among the Titans; I am Time the head of all reckoning to those who reckon and measure…
10·31पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् । झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ ३१ ॥pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham, jhaṣāṇāṁ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī.I am the wind among purifiers; I am Rama among warriors; and I am the alligator among fishes…
10·32सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन । अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ ३२ ॥sargāṇāmādirantaśca madhyaṁ caivāhamarjuna, adhyātmavidyā vidyānāṁ vādaḥ pravadatāmaham.Of creation I am the beginning and the end and also the middle, O Arjuna, I am spiritual knowledge among the…
10·33अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च । अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ ३३ ॥akṣarāṇāmakāro’smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca, ahamevākṣayaḥ kālo dhātā’haṁ viśvatomukhaḥ.I am the letter A among letters, the dual among compounds. I am imperishable Time…
10·34मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् । कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ ३४ ॥mṛtyuḥ sarvaharaścāhamudbhavaśca bhaviṣyatām, kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṁ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā.And I am all-snatching Death, and I am too the birth of all that shall come into being.
10·35बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् । मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ ३५ ॥bṛhatsāma tathā sāmnāṁ gāyatrī chandasāmaham, māsānāṁ mārgaśīrṣo’hamṛtūnāṁ kusumākaraḥ.I am also the great Sama among mantras, the Gayatri among metres…
10·36द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् । जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३६ ॥dyūtaṁ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham, jayo’smi vyavasāyo’smi sattvaṁ sattvavatāmaham.I am the gambling of the cunning, and the strength of the mighty; I am resolution and perseverance and victory…
10·37वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः । मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ ३७ ॥vṛṣṇīnāṁ vāsudevo’smi pāṇḍavānāṁ dhanañjayaḥ, munīnāmapyahaṁ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ.I am Krishna among the Vrishnis, Arjuna among the Pandavas; I am Vyasa among the sages…
10·38दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् । मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ ३८ ॥daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām, maunaṁ caivāsmi guhyānāṁ jñānaṁ jñānavatāmaham.I am the mastery and power of all who rule and tame and vanquish and the policy of all who succeed and conquer…
10·39यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन । न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ ३९ ॥yaccāpi sarvabhūtānāṁ bījaṁ tadahamarjuna, na tadasti vinā yatsyānmayā bhūtaṁ carācaram.And whatsoever is the seed of all existences, that am I, O Arjuna…
10·40नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप । एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ ४० ॥nānto’sti mama divyānāṁ vibhūtīnāṁ parantapa, eṣa tūddeśataḥ prokto vibhūtervistaro mayā.There is no numbering or limit to My divine Vibhutis, O Parantapa…
10·41यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा । तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसम्भवम्‌ ॥ ४१ ॥yadyadvibhūtimatsattvaṁ śrīmadūrjitameva vā, tattadevāvagaccha tvaṁ mama tejo’ṁśasaṁbhavam.Whatever beautiful and glorious creature thou seest in the world, whatever being is mighty and forceful (among…
10·42, a key verseअथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन । विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ ४२ ॥athavā bahunaitena kiṁ jñātena tavārjuna, viṣṭabhyāhamidaṁ kṛtsnamekāṁśena sthito jagat.But what need is there of a multitude of details for this knowledge, O Arjuna?

Show all 42 verses

End of the chapter

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सुब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादेविभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः ॥ १०॥

om tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsubrahmavidyāyāṁ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṁvādevibhūtiyogo nāma daśamo’dhyāyaḥ

Thus, in the Upanishad sung by the Lord, the science of Brahman, the scripture of Yoga, the dialogue between Sri Krishna and Arjuna, ends the tenth chapter entitled “The Yoga of the Divine in the Becoming”

Go to a verse

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42