श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry वर्त्मन्

  1. वर्त्मन्vartmandeviation from the road.

    Derived forms and compounds

    • -पातः

      1. deviation from the road.
      2. coming into the way.

    • -पातनम् waylaying.

    • -बन्धः, -बन्धकः an affection of the eye-lids.

    • -रोगः a disease of the eyelids.

    • -शर्करा hard excrescences on the eyelids.

    • वर्त्मन् vartman, Neuter

      1. वृत्-मनिन्
      2. A way, road, path, passage, track; वर्त्म भानोस्त्यजाशु Me.41; पारसीकांस्ततो जेतुं प्रतस्थे स्थलवर्त्मना 'by land'; आकाशवर्त्मना 'through the air'.
      3. (Fig.) A way, course, an established or prescribed usage, the usual manner or course of conduct; मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः Bg.3.23; रेखामात्रमपि क्षुण्णादा मनोर्वर्त्मनः परम् । न व्यतीयुः प्रजास्तस्य नियन्तुर्नेमिवृत्तयः R.1.17 (where the literal sense is also intended); अहमेत्य पतङ्गवर्त्मना पुनरङ्काश्रयिणी भवामि ते Ku.4.2 'after the manner of a moth'.
      4. Room, scope for action; न वर्त्म कस्मैचिदपि प्रदीयताम् Ki.14.14.
      5. An eye-lid; अस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चन्ति वर्त्मनी एव गच्छति Ch. Up.4.15.1.
      6. An edge, a border.

    • -आयसः fatigue of the journey; वर्त्मायासविनिर्मुक्तं वसन्तं सुस्थिरासने Brav. Parasmaipada ब्रह्मखण्ड 1.4.

    • -कर्मन् Neuter 'roadwork', engineering.

    In the Gita3·234·11

    मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥

    mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ. — Men follow in every way my path. For if I did not abide sleeplessly in the paths of action, these peoples would sink to destruction. 3·23
    • वर्त्मvartmaaccusative singular of the neuter noun vartman (path).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under व

Part 4 of 27 वर्तस् – वल्लरम्All parts
  1. व – वण्ड्
  2. वण्ड – वम्र
  3. वय् – वर्तरूक
  4. वर्तस् – वल्लरम्
  5. वल्लरि – वाच
  6. वाचंयम – वापि
  7. वापिका – वासतेय
  8. वासनम् – विकाशक
  9. विकाशनम् – विघूणिका
  10. विघूर्णनम् – विज्जुलम्
  11. विज्ञ – विदाहिन्
  12. विदिक्चङ्ग – विनाम
  13. विनायक – विपलाश
  14. विपश्चित् – विभागत
  15. विभागश – वियोग
  16. वियोगिन् – विलापनम्
  17. विलाय – विशद
  18. विशनम् – विषह्य
  19. विषा – विस्फूर्जथु
  20. विस्फूर्जितम् – वुन्ध्
  21. वुवूर्षु – वेदवती
  22. वेदस् – वैणव
  23. वैणविक – वैवस्वत
  24. वैवस्वती – व्यतिषञ्ज्
  25. व्यतिषञ्जनम् – व्यस्
  26. व्यसनम् – व्यावृति
  27. व्यावृत्त – व्लेक्ष्